Pobyt humanitarny

Pobyt humanitarny to forma ochrony międzynarodowej, która może być udzielona osobom, które nie kwalifikują się do statusu uchodźcy, ale jednocześnie nie mogą powrócić do swojego kraju gdyż zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub Cudzoziemiec mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby być zmuszony do pracy, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. W niniejszym artykule omówimy najważniejsze aspekty związane z pobytem humanitarnym.

Należy pamiętać, iż postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu czy też udzielenia zezwolenia na pobyt z względów humanitarnych są postępowaniami nad wyraz skomplikowanymi, zaś organy nie zbyt chętnie udzielają tego typu zezwoleń. W celu zwiększenia szans na uzyskania zezwolenia na pobyt humanitarny zachęcamy do zwrócenia się o pomoc do naszego biura.

Wniosek o pobyt humanitarny: Jak złożyć wniosek?

Co do zasady uzyskanie zezwolenia na pobyt humanitarny nie wymaga złożenia odrębnego wniosku. Co do zasady Komendant Placówki Straży Granicznej w postępowaniu o zobowiązaniu cudzoziemca do powroty bada czy nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia zezwolenia na pobyt humanitarny. Natomiast jeżeli okoliczność uzasadniająca udzielenie zezwolenia na pobyt humanitarny wyszła na jaw po wydaniu decyzji w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu należy o tym fakcie zawiadomić Komendanta Placówki Straży Granicznej który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i winien on z urzędu wszcząć postępowanie w sprawie udzielenie zezwolenia na pobyt humanitarny.

Warto zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie dopuszcza się również wszczęcie postępowania w sprawie udzielenie zezwolenia na pobyt humanitarny na wniosek samego Cudzoziemca. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2023 roku w sprawie o sygnaturze II OSK 1374/22 „ustawodawca ukształtował powyższe postępowanie jako „wszczynane z urzędu”, jednakże nie można przyjąć, że osoba uprawniona nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie. Stąd, dla zapewnienia gwarancji ochrony praw przewidzianej m.in. przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach powinien być wykładany w taki sposób, że właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych także wówczas, gdy to cudzoziemiec wystąpi z żądaniem jego wszczęcia i powoła się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Cudzoziemiec ma wówczas gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych.”

Termin rozpoznanie wniosku o udzielenie zezwolenia

Postępowanie w sprawie udzielenia zgody na pobyt z względów humanitarnych jest postępowaniem administracyjnym i winno zostać ukończone w terminach wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ administracji w przypadku zaistnienia konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego obowiązany jest do wydania decyzji w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania. Zgodnie z treścią art. 57 § 3 KPA terminy określone w miesiącach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca.

Szczególnie skomplikowany charakter sprawy. W art. 35 § 3 KPA założono możliwość, że sprawa przedstawiona organowi do załatwienia może okazać się zbyt kompleksowa i zawiła, aby mógł on wydać rozstrzygnięcie w podstawowym terminie 1 miesiąca. W takiej sytuacji organ ma prawo do przedłużenia terminu jej załatwienia do 2 miesięcy od daty wszczęcia postępowania. Warto podnieść, że ustawodawca nie wskazuje, jakie sprawy należy uznać za szczególnie skomplikowane. Zatem zakwalifikowanie sprawy jako wymagającej prowadzenia dłuższego postępowania wyjaśniającego należy uznać za dyskrecjonalne uprawnienie tego organu. Nie jest wymagane również dokonanie jakiejkolwiek czynności formalnej związanej z przedłużeniem terminu podstawowego.y

Pobyt humanitarny a pobyt stały

Warto pamiętać, iż uzyskanie zezwolenia na pobyt z względów humanitarnych otwiera drogę Cudzoziemcowi do uzyskania w przyszłości zezwolenia na pobyt stały a następnie uzyskanie obywatelstwa polskiego. Zgodnie bowiem z art. 195 Ustawy o cudzoziemcach zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli m.in bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały przebywał nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nie krótszy niż 5 lat w związku z nadaniem mu statusu uchodźcy, udzieleniem ochrony uzupełniającej lub na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

Podsumowanie

W artykule omówiliśmy różne aspekty związane z pobytem humanitarnym, takie jak wniosek o pobyt humanitarny, zezwolenie na pobyt humanitarny, decyzja o pobycie humanitarnym, wiza humanitarna, legalizacja pobytu, zgoda na pobyt humanitarny, ochrona przed wydaleniem, karta pobytu, ochrona czasowa i międzynarodowa, ochrona praw człowieka w kontekście pobytu humanitarnego oraz ochrona uzupełniająca.

Omówiliśmy również, jak złożyć wniosek o pobyt humanitarny, kiedy jest udzielane zezwolenie na pobyt humanitarny, co dalej po decyzji o pobycie humanitarnym, czy wymagana jest wiza humanitarna, jakie są procedury legalizacji pobytu, kiedy jest wydawana zgoda na pobyt humanitarny, jakie są prawa ochrony przed wydaleniem, czy wymagana jest karta pobytu, jakie są różnice między ochroną czasową i międzynarodową, jakie są aspekty ochrony praw człowieka w kontekście pobytu humanitarnego.

Artykuł ten dostarcza kompleksowych informacji na temat pobytu humanitarnego, które mogą być przydatne zarówno dla osób początkujących, jak i zaawansowanych w tej tematyce. Przedstawione informacje są oparte na neutralnych i rzetelnych źródłach, a zawarte w nich przykłady i argumenty mają na celu ułatwienie zrozumienia omawianych zagadnień.

Wbrew pozorom, cudzoziemcy przyjeżdżają do naszego kraju nie tylko w celu podjęcia pracy, ale także bardzo często, otwierają własne firmy w celu prowadzenia działalności gospodarczej.

Wiąże się to z koniecznością spełnienia przez nich szeregu wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa oraz przeprowadzenia odpowiednich formalności.

Jaka jest procedura uzyskiwania zezwoleń na pobyt czasowy cudzoziemców w celu wykonywania działalności gospodarczej oraz jakie przepisy prawa regulują to zagadnienie, opisuje niniejszy artykuł.

Przesłanki prawne wydawania zezwoleń na pobyt czasowy cudzoziemca w celu wykonywania działalności gospodarczej

Kwestie związane z wydawaniem zezwoleń na pobyt czasowy cudzoziemców w celu wykonywania działalności gospodarczej reguluje ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 35 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 142 w/w aktu prawnego – zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej udziela się cudzoziemcowi, jeżeli celem jego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie przepisów, które na nim obowiązują w tym zakresie. Jednocześnie jednak spełnione muszą być następujące warunki:

1) cudzoziemiec musi posiadać:

a) ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

b) źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu, przy czym wysokość miesięcznego dochodu jaki uzyskuje, powinna być wyższa niż wysokość dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w odniesieniu do cudzoziemca oraz każdego członka rodziny pozostającego na jego utrzymaniu,

c) zgodę właściwego organu na zajmowanie określonego stanowiska lub wykonywanie zawodu, gdy obowiązek jej uzyskania wynika z przepisów odrębnych,

Poza tym cudzoziemiec musi mieć zapewnione na terytorium naszego kraju miejsce zamieszkania, zaś podmiot, który prowadzi działalność gospodarczą w roku podatkowym poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął dochód nie niższy niż 12-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w województwie, w którym ma on siedzibę lub miejsce zamieszkania, w roku poprzedzającym złożenie wniosku. Jego wysokość jest ogłaszana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do końca IV kwartału każdego roku, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w drodze obwieszczenia. Podmiot taki może też wykazać się zatrudnianiem na czas nieokreślony i w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej przez okres 1 roku poprzedzającego złożenie wniosku, co najmniej 2 pracowników będących obywatelami polskimi lub cudzoziemcami, którzy spełniają jeden z następujących warunków:

1) posiadają status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej,

2) udzielono im ochrony uzupełniającej w Rzeczypospolitej Polskiej,

3) posiadają zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej,

4) posiadają zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Rzeczypospolitej Polskiej,

5) posiadają zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,

6) posiadają zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej,

7) korzystają z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej,

8) posiadają ważne zaświadczenie wydane prze Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, uprawniające do wykonywania pracy na terytorium RP,

9) jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej,

10) jest obywatelem państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nienależącego

do Unii Europejskiej,

11) jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi.

Zamiennie, podmiot który prowadzi działalność gospodarczą, zobowiązany jest do wykazania, że posiada środki pozwalające na spełnienie w przyszłości warunków opisanych powyżej lub prowadzi działania pozwalające na spełnienie w przyszłości tych warunków, w szczególności przyczyniające się do wzrostu inwestycji, transferu technologii, wprowadzania korzystnych

innowacji lub tworzenia miejsc pracy.

Przedmiotowe wymogi stosuje się również do utworzonej przez cudzoziemca spółki komandytowej, komandytowo-akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej albo do spółki, do której cudzoziemiec przystąpił lub której udziały lub akcje objął lub nabył.

Zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej udziela się także temu cudzoziemcowi, którego celem pobytu w Polsce jest wykonywanie pracy poprzez pełnienie funkcji w zarządzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej, którą utworzył lub której udziały lub akcje objął lub nabył. Dotyczy to także obcokrajowców, których zamiarem jest prowadzenie spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej przez komplementariusza, lub działanie w charakterze prokurenta. Każda z tych kategorii obcokrajowców musi jednocześnie posiadać ubezpieczenie zdrowotne lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu, zgodę właściwego organu na zajmowanie określonego stanowiska lub wykonywanie zawodu, gdy obowiązek jej uzyskania wynika z przepisów odrębnych, a także zapewnione na terytorium naszego kraju miejsce zamieszkania,

Procedura udzielania zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca w celu wykonywania działalności gospodarczej

Wniosek

Zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi udziela się na jego wniosek, złożony nie później niż w ostatnim dniu jego legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on wymogi określone ze względu na deklarowany cel pobytu, a okoliczności, które są podstawą ubiegania się o to zezwolenie, uzasadniają jego pobyt na terytorium Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Zezwolenie obejmuje czasookres niezbędny do realizacji celu pobytu obcokrajowca w Polsce, nie może on jednak być dłuższy jednak niż 3 lata. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby zainteresowany, po upływie wskazanego powyżej okresu,  ubiegał się o uzyskanie kolejnych zezwoleń (art. 98 ustawy o cudzoziemcach).

Sam wniosek, wg wzoru określonego przez Ministra właściwego do spraw wewnętrznych, a który znaleźć można na stronach internetowych urzędów wojewódzkich, składa się u wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, a który udziela zezwolenia bądź odmawia tego, wydając decyzję administracyjną, w terminie przynajmniej miesiąca od wszczęcia postępowania w tej sprawie. W niej samej określa się okres ważności zezwolenia na pobyt czasowy.

Do formularza wniosku, cudzoziemiec, od którego pobiera się także odciski linii papilarnych, obowiązany jest załączyć kserokopię ważnego dokumentu podróży (oryginał musi zostać przedstawiony do wglądu), a ponadto cztery aktualne fotografie oraz dokumenty niezbędne do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (art. 106 ustawy o cudzoziemcach).

W szczególnie uzasadnionym przypadku, gdy cudzoziemiec nie posiada ważnego dokumentu podróży i nie ma możliwości jego uzyskania, może przedstawić inny dokument potwierdzający tożsamość.

W razie braku  któregokolwiek z w/w. dokumentów, cudzoziemiec zostanie wezwany do jego uzupełnienia w terminie 7 dni od doręczenia wezwania w tym przedmiocie, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Skutki prawne udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca w celu wykonywania działalności gospodarczej

Status cudzoziemca po złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy

Jeżeli wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony w przepisanym prawem terminie oraz w trakcie legalnego pobytu cudzoziemca i wniosek ten nie zawierał braków formalnych lub braki formalne zostały uzupełnione w terminie, wojewoda zamieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla, który potwierdza złożenie wniosku. Pobyt cudzoziemca uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna (art. 108 ustawy o cudzoziemcach).

Status cudzoziemca po udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy

Cudzoziemcowi, który uzyskał zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Polski, wydawana jest z urzędu przez wojewodę karta pobytu. Potwierdza ona tożsamość obcokrajowca podczas jego pobytu na terytorium naszego kraju oraz uprawnia go, wraz z dokumentem podróży, do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy.

Obowiązki cudzoziemca po uzyskaniu zezwolenia na pobyt czasowy

Cudzoziemiec, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, ma obowiązek zawiadomić wojewodę, który udzielił tego zezwolenia, w terminie 15 dni roboczych, o ustaniu przyczyny udzielenia zezwolenia. Jeżeli zezwolenia na pobyt czasowy udzielił Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w drugiej instancji, przedmiotowe zawiadomienie kieruje się  do wojewody, który orzekał w sprawie udzielenia tego zezwolenia w pierwszej instancji (art. 113 ustawy o cudzoziemcach).

Uchybienie temu obowiązkowi może skutkować odmową udzielenia kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy, jeżeli wniosek o udzielenie kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy złożył przed upływem roku od upływu okresu ważności poprzedniego zezwolenia.

Uprawnienia cudzoziemca w zakresie wykonywania pracy

Zezwolenie na pobyt czasowy dla cudzoziemca, który wykonuje pracę poprzez pełnienie funkcji w zarządzie spółki z.o.o. lub spółki akcyjnej, której akcje lub udziały cudzoziemiec posiada, prowadzenie spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej przez komplementariusza, lub działanie w charakterze prokurenta uprawnia go jednocześnie do wykonywania pracy w tym właśnie charakterze. Jednakże podjęcie jakiejkolwiek innej pracy wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia na pracę.

Każdy zatrudniony w danym zakładzie pracownik ma ściśle określone miejsce, w którym powinien wykonywać swoje zajęcia. Czasem jednak zdarza się, że zachodzi konieczność przeniesienia osoby. Kiedy stosunek realizowany jest w innym miejscu, niż przewiduje to umowa, mówimy o oddelegowaniu. Jak wyglądają kwestie prawne związane z przeniesieniem czasowym cudzoziemców z krajów trzecich? O tym mówimy w poniższym artykule, zapraszamy do krótkiej lektury.

Oddelegowania pracownika – podstawa prawna

Pracodawca prowadzący swoją działalność w kraju trzecim, tj. nie należącym do Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz innym niż Szwajcaria, wykazujący chęć czasowego przeniesienia pracownika, musi spełnić szereg warunków. Zasady związane z oddelegowaniem pracowników do wykonywania obowiązków zawodowych na terytorium Rzeczpospolitą Polską są zapisane w art. 140 i 141 4 rozdziału Ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Zgodnie z przepisami taka osoba musi uzyskać zezwolenie na pobyt czasowy. Zgody udziela się, jeśli cudzoziemiec ma:

– zezwolenie na pracę typu C lub pisemne oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia pracy;

– źródło stabilnego i regularnego dochodu;

– zagwarantowane miejsca zamieszkania na terytorium Polski;

– może przedstawić dokumenty mówiące o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego.

Zezwolenia udziela się na czas nie przekraczający 3 lat. Wydanie decyzji następuje nie wcześniej niż po upływie 30 dni. Obowiązkiem cudzoziemca jest poinformowanie właściwych organów, tj. wojewody, o ewentualnym ustaniu przyczyny udzielenia zezwolenia w terminie 15 dni roboczych.

Jak złożyć wniosek?

Wniosek o oddelegowanie pracownika należy złożyć, jeżeli pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma trwać dłużej niż 3 miesiące. Składa się go we właściwym urzędzie w Wydziale Spraw Cudzoziemców osobiście (ważne, trzeba to zrobić nie później niż w ostatnim dniu legalnego pobytu) lub pocztą (liczy się data nadania korespondencji), przy czym w tym drugim wypadku konieczne będzie stawienie się na wizycie w placówce celem pobrania odcisków linii papilarnych. Należy mieć przy sobie wypełniony wniosek o oddelegowanie pracownika, 4 aktualne fotografie wykonane w ciągu ostatnich 6 miesięcy, kserokopię ważnego dokumentu podróży oraz potwierdzenie wniesienia opłaty skarbowej.

Polski rynek pracy dla cudzoziemców rozwija się bardzo dynamicznie. Powodem takiego stanu rzeczy jest m.in. bardzo niski poziom bezrobocia wśród Polaków, panująca wśród nich niechęć do podejmowania pewnych rodzajów pracy oraz uelastycznienie i liberalizacja przepisów regulujących zasady zatrudniania obcokrajowców.

Jaka jest procedura uzyskiwania zezwoleń na pracę dla cudzoziemców, jakie przepisy prawa regulują to zagadnienie oraz o które kategorie obcokrajowców muszą je uzyskać? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w niniejszym artykule.

Kiedy jest wymagane zezwolenie na pracę dla cudzoziemca i kto je wydaje ?

Kwestie związane z zatrudnianiem obcokrajowców reguluje ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 87 ust. 1 pkt 12 – cudzoziemiec, będący obywatelem państwa, które nie należy do Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli posiada zezwolenie na pracę oraz ważne zezwolenie na pobyt w Polsce, co obejmuje wizę lub zezwolenie na pobyt czasowy, w formie uprawniającej do wykonywania pracy. Nie dotyczy to więc np. wizy wydanej w celach turystycznych.

Tym samym obywatele państw spoza w/w obszaru, którzy zamierzają podjąć pracę na terytorium Polski, co do zasady, muszą legitymować się zezwoleniem na pracę, które wydaje właściwy miejscowo wojewoda.

Zezwolenie na pracę jest wymagane, jeżeli cudzoziemiec:

1. wykonuje pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się na terytorium Polski,

2. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy, w w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo w związku z prowadzeniem spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury. W przypadkach wskazanych w punktach poprzedzających  do rozpatrzenia wniosku uprawniony jest wojewoda właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi,

3. wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego albo podmiotu powiązanego, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z pracodawcą zagranicznym. Wniosek składa się do wojewody właściwego ze względu na siedzibę podmiotu, do którego cudzoziemiec jest delegowany,

4. wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego, nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jest delegowany na jej terytorium w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym (usługa eksportowa). W takim przypadku wniosek składa się u wojewody właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu, na rzecz którego jest świadczona usługa, a jeżeli podmiot ten ma siedzibę lub miejsce zamieszkania za granicą – ze względu na główne miejsce wykonywania pracy przez cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

5. wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu niż wskazany w poprzedzających punktach od 2 do 4. Właściwy do rozpatrzenia wniosku jest wojewoda  właściwy ze względu na główne miejsce wykonywania pracy przez cudzoziemca na terytorium Polski.

Zasadą jest, iż w przypadku, gdy specyfika wykonywanej przez cudzoziemca pracy nie pozwala na wskazanie głównego miejsca jej wykonywania, zezwolenie wydaje wojewoda mazowiecki.

Postępowanie o wydanie zezwolenia na pracę dla cudzoziemca

Zezwolenie na pracę jest wydawane na wniosek podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi, a więc pracodawcy. Zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, powinien on obejmować m.in.:

1) informacje dotyczące podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi oraz odpowiednio pracodawcy użytkownika lub podmiotu, do którego pracownik jest delegowany, a mianowicie:

a) nazwę albo imię (imiona) i nazwisko,

b) adres siedziby albo miejsca zamieszkania,

c) numer telefonu oraz numer faksu lub adres poczty elektronicznej o charakterze służbowym,

d) nazwę rejestru właściwego do prowadzenia działalności gospodarczej lub statutowej i numer wpisu w rejestrze – w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą lub statutową, albo nazwę, serię, numer, datę wydania i datę ważności dokumentu tożsamości oraz nazwę organu, który wydał ten dokument – w przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej,

e) numery identyfikacyjne NIP i REGON – w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, albo numer PESEL – w przypadku osoby fizycznej,

f) numer wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia – w przypadku podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi, który prowadzi agencję zatrudnienia świadczącą usługi pracy tymczasowej,

g) symbol PKD oraz opis wykonywanej działalności związanej z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę,

h) liczbę osób wykonujących pracę na rzecz podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi, w tym osób zatrudnionych przez ten podmiot,

i) wymagane oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, czy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 88j ust. 1 pkt 3–7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

2) dane osobowe cudzoziemca:

a) imię (imiona) i nazwisko,

b) płeć,

c) datę urodzenia,

d) obywatelstwo,

e) nazwę, serię, numer, datę wydania i datę ważności dokumentu podróży,

3) informacje dotyczące pracy oferowanej cudzoziemcowi:

a) okres lub okresy pracy oznaczone datami,

b) stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy,

c) miejsce wykonywania pracy,

d) podstawę prawną wykonywania pracy,

e) wymiar czasu pracy lub przewidywaną liczbę godzin pracy w ciągu miesiąca lub tygodnia,

f) wysokość wynagrodzenia określoną stawką godzinową lub miesięczną,

g) zakres podstawowych obowiązków w związku z powierzeniem pracy cudzoziemcowi.

Pamiętać trzeba, że jeżeli cudzoziemiec będzie wykonywał pracę w okresie krótszym niż miesiąc, we wniosku o wydanie zezwolenia na pracę konieczne jest wskazanie przewidywanej liczby godzin pracy i wynagrodzenia za cały okres pracy.

Do wniosku załączyć trzeba dokumenty niezbędne do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających wydanie zezwolenia na pracę.

Rodzaje zezwoleń na pracę dla cudzoziemców

Przedmiotową kwestię reguluje rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca oraz wpisu oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń (Dz.U. z 2017 r., poz. 2345).

Przedsiębiorca chcący zatrudnić cudzoziemca musi uzyskać przede wszystkim zezwolenie na wykonywanie pracy typu A lub B. 

Pierwsze z nich dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei zezwolenie typu B, dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę polegającą na pełnieniu funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo prowadzeniu spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy.

Zezwolenie na pracę zawsze wydawane jest na czas określony, przy czym typu A wydawane jest na okres nie dłuższy niż 3 lata, zaś typu B – może zostać wydane na okres 3 lat, chyba że osoba prawna zatrudnia powyżej 25 osób, w takim przypadku zezwolenie może wydane na okres nie dłuższy niż 5 lat.

Oba typy zezwoleń podlegać mogą przedłużeniu, jednak wniosek w tym przedmiocie należy złożyć nie wcześniej niż na 90 i nie później niż na 30 dni przed upływem okresu ważności zezwolenia.

Forma prawna zezwoleń na pracę dla cudzoziemców oraz tryb odwoławczy

Zezwolenie jest wydawane w formie decyzji administracyjnej, od której służy odwołanie  do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Składa się je za pośrednictwem wojewody który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia stronie.

Przesłanki  negatywne zezwoleń na pracę dla cudzoziemców

Wojewoda odmówi wydania zezwolenia na pracę, gdy m.in:

1. we wniosku zawarte są nieprawdziwe dane lub fałszywe informacje,
2. posłużono się fałszywymi dokumentami,
3. zeznano nieprawdę lub doszło do zatajenia prawdy,
4. nie zostały spełnione określone w ustawie warunki konieczne do jego uzyskania,
5. wnioskodawca karany jest za popełnienie przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, za przestępstwo handlu ludźmi lub przeciwko wiarygodności dokumentów w związku z postępowaniem o wydanie zezwolenia na pracę lub jest podmiotem zarządzanym lub kontrolowanym przez taką osobę,
6. wnioskodawca został uznany prawomocnym wyrokiem sądu za winnego wykroczenia związanego z nielegalnym zatrudnianiem cudzoziemca lub w ciągu 2 lat od uznania za winnego powierzenia nielegalnego wykonywania pracy cudzoziemcowi, został ponownie uznany za winnego tego samego czynu,
7. wnioskodawca nie dopełnił obowiązków związanych z ubieganiem się o zezwolenie na pracę oraz zatrudnianiem cudzoziemca,
8. dane osobowe cudzoziemca zostały wpisane do wykazu cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany,
9. cudzoziemiec nie spełnia wymagań kwalifikacyjnych i innych warunków w przypadku zamiaru powierzenia wykonywania pracy w zawodzie regulowanym,
10. cudzoziemiec, w związku z postępowaniem o wydanie zezwolenia na pracę, został ukarany za czyny za które odmawia się wydania zezwolenia.

Wojewoda może też wydać decyzję o odmowie wydania zezwolenia na pracę, jeżeli z okoliczności wynika, że wniosek o wydanie zezwolenia na pracę został złożony dla pozoru, zezwolenie będzie wykorzystane przez cudzoziemca w celu innym niż wykonywanie pracy dla danego podmiotu lub podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi nie dopełnia obowiązków związanych z prowadzeniem działalności lub powierzaniem pracy innym osobom.

Zatrudnianie cudzoziemców staje się w Polsce coraz bardziej popularne, umożliwiając pracodawcom elastyczne reagowanie na zmiany w krajowej strukturze zatrudnienia, wynikające ze zmian cywilizacyjnych, nadal wysokiego poziomu emigracji z kraju oraz niechęci naszych rodaków do podejmowania pracy w pewnych rodzajach zawodów.

Jedną z form umożliwiających zatrudnienie obcokrajowca jest składanie przez pracodawcę oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi. Jaka jest w takim przypadku procedura postępowania oraz o czym należy pamiętać przy jej stosowaniu, opowiada niniejszy artykuł. 

Kiedy może zostać wydane oświadczenie o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi

Kwestie związane z oświadczeniami o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej reguluje przede wszystkim ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.).

Zgodnie z jej art. 88 z ust. 2 może ono zostać wydane, jeżeli:

1. cudzoziemiec jest obywatelem państwa określonego w przepisach rozporządzenia Ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie państw, do których obywateli stosuje się niektóre przepisy dotyczące zezwolenia na pracę sezonową oraz przepisy dotyczące oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi (Dz. U. z 2017 r., poz. 2349), a więc: Republiki Armenii, Republiki Białoruś, Republiki Gruzji, Republiki Mołdawii, Federacji Rosyjskiej oraz Ukrainy,

2. praca cudzoziemca nie jest związana z działalnością określoną w przepisach rozporządzenia Ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie podklas działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz. U. z 2017 r., poz. 2348), a więc w zakresie, w jakim nie jest wydawane zezwolenie na pracę sezonową, czyli innym niż wskazane w tym akcie prawnym,

3. okres wykonywania pracy określony w złożonym oświadczeniu o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi oraz okresy pracy wykonywanej na podstawie oświadczeń wpisanych do ewidencji oświadczeń wynoszą łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy niezależnie od liczby podmiotów powierzających temu cudzoziemcowi wykonywanie pracy.

Forma oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi

Pamięta należy, że pracodawca, w oświadczeniu o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, zamieścić należy:

1) informacje dotyczące podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi, a mianowicie:

a) nazwę albo imię (imiona) i nazwisko,

b) adres stałego pobytu albo adres siedziby,

c) numer telefonu oraz numer faksu,

d) numery identyfikacyjne NIP i REGON – w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, albo numer PESEL – w przypadku osoby fizycznej,

e) numer wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia – w przypadku podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi, który prowadzi agencję zatrudnienia świadczącą usługi pracy tymczasowej,

f) symbol PKD oraz opis wykonywanej działalności związanej z pracą cudzoziemca,

g) wymagane przez przepisy prawa oświadczenia składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. W takim przypadku, składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.” – zastępuje ona pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań,

h) oświadczenie o zapoznaniu się z przepisami dotyczącymi zasad powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcom,

2) informacje dotyczące cudzoziemca:

a) imię (imiona) i nazwisko,

b) płeć,

c) datę urodzenia,

d) obywatelstwo,

e) nazwę, serię, numer, datę wydania i datę ważności dokumentu podróży,

f) numer wizy lub karty pobytu oraz okres ważności tego dokumentu, jeżeli przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

g) dane dotyczące podstawy prawnej pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przewidywanego sposobu wykorzystania oświadczenia wpisanego do ewidencji oświadczeń,

3) dane dotyczące pracy oferowanej cudzoziemcowi:

a) nazwę zawodu, podklasę działalności według klasyfikacji PKD, w której powierza pracę cudzoziemcowi,

b) stanowisko lub rodzaj pracy,

c) miejsce wykonywania pracy,

d) okres lub okresy pracy oznaczone datami,

e) rodzaj umowy stanowiącej podstawę wykonywania pracy,

f) najniższe wynagrodzenie, jakie może otrzymywać cudzoziemiec, określone stawką godzinową lub miesięczną,

g) wymiar czasu pracy lub liczbę godzin pracy w tygodniu lub w miesiącu,

4) dane dotyczące pracodawcy użytkownika, jeżeli oświadczenie dotyczy pracy cudzoziemca w charakterze pracownika tymczasowego:

a) nazwę albo imię (imiona) i nazwisko,

b) adres stałego pobytu albo siedziby.

Pamiętać trzeba, że składając oświadczenie do rejestracji, pracodawca powinien również przedstawić dowód dokonania wpłaty kwoty w wysokości 30 zł, oświadczenie o niekaralności, ważny dokument tożsamości, kopię wszystkich wypełnionych stron ważnego dokumentu podróży cudzoziemca lub kopię innego ważnego dokumentu tożsamości cudzoziemca, a jeżeli cudzoziemiec nie przebywa na terytorium RP – kopię stron dokumentu podróży z danymi osobowymi cudzoziemca;

Postępowanie w zakresie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi

Właściwość organu

Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi składa się w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na siedzibę – w przypadku osób prawnych lub miejsce pobytu stałego – w przypadku osób fizycznych, który dokonuje jego wpisu do ewidencji oświadczeń. Warunkiem jest oczywiście posiadanie przez cudzoziemca dokumentu potwierdzającego tytuł pobytowy w Rzeczypospolitej Polskiej, uprawniającego go do wykonywania pracy na jej terytorium.

Powiatowy urząd pracy, wpisując oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń, może określić późniejszy dzień rozpoczęcia pracy, niż określony w oświadczeniu, jednak nie wcześniejszy niż dzień następujący po dniu wpisania oświadczenia do ewidencji oświadczeń.

Terminy

W sprawach niewymagających postępowania wyjaśniającego powiatowy urząd pracy wpisuje oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń, bądź też starosta odmawia w drodze decyzji wpisania oświadczenia do ewidencji oświadczeń nie później niż w terminie 7 dni roboczych od dnia otrzymania oświadczenia, a w sprawach wymagających postępowania wyjaśniającego – nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania oświadczenia.

Przesłanki negatywne do dokonania wpisu do ewidencji oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi

Starosta wydaje decyzję ę o odmowie wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń, jeżeli wnioskodawca był karany w związku z powierzeniem pracy cudzoziemcom, tj. dopuścił się przestępstw lub poważnych naruszeń przepisów w zakresie zatrudniania cudzoziemców lub niektórych przepisów Kodeksu Karnego oraz gdy w danym roku kalendarzowym nastąpiło przekroczenie obowiązującego limitu oświadczeń.

Decyzja odmowna może także zostać wydana, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że oświadczenie jest składane dla pozoru, będzie wykorzystane przez cudzoziemca w celu innym niż praca deklarowana w oświadczeniu lub podmiot powierzający pracę nie dopełnia obowiązków związanych z prowadzeniem działalności lub powierzaniem pracy w szczególności, m.in.: nie posiada środków na pokrycie zobowiązań wynikających z powierzenia pracy, nie prowadzi działalności uzasadniającej powierzenie pracy, zalega z odprowadzaniem składek m.in. na ubezpieczenie społeczne bądź zalega z uiszczeniem podatków.

Od negatywnej dla pracodawcy decyzji istnieje możliwość odwołania się od organu drugiej instancji, a więc Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Obowiązki pracodawcy w związku z powierzaniem pracy na podstawie oświadczenia

Należy pamiętać, że pracodawca, którego oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi zostało wpisane do ewidencji oświadczeń, ma obowiązek:

1) poinformować na piśmie powiatowy urząd pracy:

a) o podjęciu pracy przez obcokrajowca najpóźniej w dniu jej rozpoczęcia,

b) niepodjęciu pracy przez obcokrajowca, w terminie 7 dni od daty wskazanej w oświadczeniu, jako dzień rozpoczęcia pracy.

2) zawarcia z cudzoziemcem pisemnej umowy o wykonywanie pracy. Wcześniej powinien  przedstawić mu jej tłumaczenie na zrozumiały dla niego język, przy czym sama umowa musi być zgodna z warunkami określonymi w oświadczeniu,

3) przestrzegania wszystkich obowiązków wynikających z powierzania pracy, takich samych jak w przypadku polskich pracowników. Dotyczy to zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w ciągu 7 dni, w przypadku, gdy dana umowa im podlega, jak na przykład: umowa o pracę, zlecenia czy umowa agencyjna, a także obowiązków związanych z zatrudnieniem cudzoziemca wynikających z innych przepisów, w tym przechowywania kopii jego dokumentu pobytowego. Istotne jest, że w przypadku umowy o pracę cudzoziemiec ma prawo do co najmniej minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w Polsce. W 2021 roku jest to kwota 2800 zł brutto w stosunku miesięcznym, zaś minimalna stawka godzinowa wynosi 18,30 zł brutto, co ma zastosowanie do m.in. umów zlecenia, nie zaś umów o dzieło,

4) przekazać cudzoziemcowi zarejestrowane przez urząd oświadczenie. Na jego podstawie cudzoziemiec może starać się o tytuł pobytowy pozwalający na pracę w Polsce.

Ile czasu można pracować na oświadczeniu?

Pamiętać trzeba, że zarejestrowane oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi uprawnia do wykonywania pracy o charakterze niesezonowym do 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy, niezależnie od liczby pracodawców powierzających mu pracę na podstawie oświadczenia. Przy zliczaniu okresów wykonywania pracy na podstawie oświadczenia bierze się pod uwagę okresy, na jakie oświadczenie zostało zarejestrowane.

Komu i na jaki okres może zostać wydane zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego?

Cudzoziemcy, w zależności od podstawy prawnej ich przebywania w Polsce, posiadają szereg możliwości dokonania legalizacji pobytu. Osoby, które trwale wiążą swoją przyszłość z Polską oraz spełniają poniżej przedstawione wymogi, mogą starać się o uzyskanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, które uprawnia do stałego pobytu w Polsce. Posiadanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE niewątpliwie niesie za sobą szereg korzyści, poprzez uzyskanie praw równych obywatelom danego państwa, m.in. w zakresie dostępu do:

1. zatrudnienia,
2. edukacji i kształcenia zawodowego,
3. przywilejów socjalnych i pomocy społecznej
4. uznawania kwalifikacji i stypendiów naukowych

Decyzja w sprawie wydania zezwolenia na pobyt jest wydawana na czas nieoznaczony. Sama karta pobytu ważna jest przez 5 lat, co oznacza, że co 5 lat należy ją wymienić. Wymiana karty następuje jednak wyłącznie w ramach procedury wymiany karty, nie ma natomiast potrzeby ponownego składania wniosku o wydanie zezwolenia i ponownego przeprowadzenia postępowania w przedmiocie uzyskania zezwolenia na pobyt.

Kto może ubiegać się o status rezydenta długoterminowego UE?

O zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE może starać się cudzoziemiec, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku i spełnia łącznie następujące warunki:

1. posiada źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu,
2. posiada ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
3. posiada potwierdzoną znajomość języka polskiego,
4. posiada zagwarantowane prawo do lokalu,
5. przedstawi dokument potwierdzający posiadanie zameldowania czasowego albo zaświadczenie o braku możliwości uzyskania takiego zameldowania.

Źródło stabilnego i regularnego dochodu

Cudzoziemiec spełnia wymóg posiadania źródła stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu, jeżeli spełnia wymogi, o których mowa w art. 114 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, tj. posiada dochód w wysokości co najmniej 528 zł netto na osobę w rodzinie lub 701 zł netto w wypadku osoby samotnie gospodarującej i spełniał je:

1) w ciągu 2 lat pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio przed złożeniem wniosku – w przypadku, o którym mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1

2) w ciągu 3 lat pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio przed złożeniem wniosku – w pozostałych przypadkach.

Znajomość języka polskiego

Osoba chcąca uzyskać status rezydenta długoterminowego jest również zobowiązana wykazać znajomość języka polskiego. Cudzoziemiec musi potwierdzić swoją wiedzę jednym z następujących dokumentów, zawartych w zamkniętym katalogu Ustawy o cudzoziemcach:

1) urzędowym poświadczeniem znajomości języka polskiego, na poziomie biegłości językowej co najmniej B1;

2) świadectwem ukończenia w Rzeczypospolitej Polskiej szkoły w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, m.in. szkoły podstawowe i ponadpodstawowe lub uczelni w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z wykładowym językiem polskim;

3) świadectwem ukończenia szkoły lub uczelni z wykładowym językiem polskim za granicą, odpowiadającej szkole lub uczelni w rozumieniu, odpowiednio, art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe lub ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Szczególne przypadki wpływające na sposób liczenia 5-letniego nieprzerwanego pobytu

O zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE może starać się cudzoziemiec, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Podczas liczenia tego okresu, należy mieć na uwadze wskazane poniżej wyjątki:

1. W przypadku mobilnych posiadaczy tzw. Niebieskiej Karty UE

Do wymaganego 5-letniego okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zalicza się również łączny okres legalnego pobytu na terytorium Unii Europejskiej, jeżeli cudzoziemiec przebywał legalnie i nieprzerwanie na tym terytorium co najmniej przez 5 lat na podstawie wydanej przez państwo członkowskie UE "Niebieskiej Karty UE", w tym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – przez co najmniej 2 lata bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.

2. W przypadku cudzoziemców posiadających status uchodźcy

Do 5-letniego okresu pobytu warunkującego uzyskanie ww. zezwolenia zalicza się połowę okresu pobytu na terytorium RP w toku postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, jednak w przypadku, gdy postępowanie będzie trwać dłużej niż 18 miesięcy, zalicza się cały okres pobytu na terytorium RP.

3. W przypadku cudzoziemców, którzy przebywają w celu odbycia studiów albo kontynuują swój legalny pobyt w Polsce po odbyciu tych studiów

Cudzoziemcy przebywający w Polsce na podstawie wizy wydanej w celu odbycia studiów lub na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach mogą zaliczyć do 5-letniego okresu wyłącznie połowę czasu swojego przebywania.

Których okresów nie zalicza się do 5-letniego okresu pobytu?

Do 5-letniego okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie zalicza się pobytu cudzoziemca:

1. będącego pracownikiem delegowanym przez usługodawcę w celu transgranicznego świadczenia usług lub będącego usługodawcą świadczącym usługi transgraniczne,
2. przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy Schengen upoważniającej tylko do wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium wydanej w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe,
3. w okresie jego nauki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
4. który został zobowiązany do powrotu i nie upłynął jeszcze termin dobrowolnego powrotu określony w decyzji w tej sprawie, także w przypadku przedłużenia tego terminu,
5. który jest obowiązany opuścić terytorium Polski w przypadku odmowy udzielenia lub cofnięcia zezwolenia pobytowego bądź w przypadku odmowy udzielania lub cofnięcia ochrony międzynarodowej,
6. będącego członkiem misji dyplomatycznej lub urzędu konsularnego państwa obcego lub inną osobą zrównaną z nimi na podstawie ustaw, umów międzynarodowych lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych,
7. na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa lub zezwolenia na pobyt czasowy w celu korzystania z mobilności długoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż, w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa lub zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu,
8. w toku postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy, jeśli postępowanie to zakończyło się odmową nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej,
9. na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego.

Usprawiedliwione przerwy w okresie 5 letniego nieprzerwanego pobytu

Pobyt cudzoziemca stanowiący podstawę do udzielenia mu zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE uznaje się za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw w nim:

1. nie była dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy nie przekroczyły łącznie 10 miesięcy w 5-letnim okresie, w przypadku pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
2. nie była dłuższa niż 12 miesięcy i wszystkie przerwy nie przekroczyły łącznie 18 miesięcy w 5 letnim okresie, w przypadku pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.

Powyższym wytycznych dotyczących uznania pobytu za nieprzerwany nie stosuje się, jeżeli przerwa była spowodowana:

1. wykonywaniem przez cudzoziemca obowiązków zawodowych lub świadczeniem przez niego pracy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy zawartej z pracodawcą, którego siedziba znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
2. towarzyszeniem wskazanemu powyżej cudzoziemcowi, przez jego małżonka lub małoletnie dziecko,

1. szczególną sytuacją osobistą wymagającą obecności cudzoziemca poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, trwającą nie dłużej niż 6 miesięcy,
2. wyjazdem poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu odbycia praktyk lub uczestnictwa w zajęciach przewidzianych w toku studiów w polskiej uczelni.

Kto nie może starać się o uzyskanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE?

Cudzoziemcowi odmawia się wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, jeśli w dniu złożenia wniosku o udzielenie tego zezwolenia, spełnia choćby jedną ze wskazanych poniżej przesłanek:

1. nie spełnia wymogów koniecznych do uzyskania zezwolenia,
2. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
   1. nielegalnie,
   2. na podstawie wizy Schengen upoważniającej tylko do wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium wydanej ze względów humanitarnych
   3. w celu odbycia studiów lub szkolenia zawodowego,
   4. w związku z zamiarem podjęcia lub kontynuowania nauki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
   5. w związku z uzyskaniem zgody na pobyt ze względów humanitarnych, zgody na pobyt tolerowany, azylu lub ochrony czasowej,
   6. w związku z ubieganiem się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub udzielenie azylu,
   7. na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu w Polsce,
   8. na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa lub zezwolenia na pobyt czasowy w celu korzystania z mobilności długoterminowej lub zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu,
   9. na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego,
3. jest pracownikiem delegowanym przez usługodawcę w celu transgranicznego świadczenia usług lub usługodawcą świadczącym usługi transgraniczne,
4. jest zatrzymany, umieszczony w strzeżonym ośrodku lub areszcie dla cudzoziemców albo jest wobec niego stosowany środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania kraju,
5. odbywa karę pozbawienia wolności lub jest tymczasowo aresztowany,
6. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po tym, jak został zobowiązany do powrotu i nie upłynął jeszcze termin dobrowolnego powrotu określony w decyzji w tej sprawie, także w przypadku przedłużenia tego terminu,
7. jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
8. przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Czy zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego może zostać cofnięte?

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE cofa, w drodze decyzji, z urzędu lub na wniosek Ministra Obrony Narodowej, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Policji, komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta placówki Straży Granicznej lub komendanta wojewódzkiego Policji, wojewoda, który udzielił tego zezwolenia, a w przypadku gdy zezwolenia udzielił Szef Urzędu w drugiej instancji, wojewoda, który orzekał w tej sprawie w pierwszej instancji.

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE może zostać cofnięte, jeżeli:

1. nabycie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE nastąpiło w sposób niezgodny z prawem
2. stanowi on rzeczywiste i poważne zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, przy czym w postępowaniu tym, uwzględnia się również okres pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wiek cudzoziemca, związki cudzoziemca z Rzecząpospolitą Polską lub brak związków z państwem pochodzenia oraz skutki cofnięcia zezwolenia dla cudzoziemca i członków jego rodziny.
3. opuścił on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 6 lat,
4. opuścił on terytorium Unii Europejskiej na okres następujących kolejno po sobie:
   1. 12 miesięcy lub
   2. 24 miesięcy, jeżeli posiadał zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji lub jest członkiem rodziny cudzoziemca, który takie zezwolenie posiadał, lub
5. uzyskał on na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, lub
6. został on pozbawiony statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE zostało udzielone w związku z pobytem na tym terytorium na podstawie statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.

Gdzie i kiedy należy złożyć wniosek?

Cudzoziemiec powinien złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE osobiście, najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu na terytorium RP, do wojewody właściwego ze względu na miejsce swojego pobytu. Jest zobowiązany uiścić opłatę skarbową w wysokości 640 zł oraz następnie opłatę za wydanie karty w wysokości 50 zł. Małoletni, który do dnia złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia, nie ukończyli lat 16 uprawnieni są do ulgi w opłacie za wydanie karty w wysokości 25 zł.

Kwestie legalności pobytu cudzoziemców na terytorium Polski reguluje ustawa z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach. Określa ona przede wszystkim okres, na jaki cudzoziemiec może przyjechać do naszego kraju oraz warunki, jakie musi spełnić, by ewentualnie przedłużyć swój pobyt na dalsze okresy. Oprócz tego ustawa zawiera też istotne regulacje dotyczące deportacji cudzoziemca, czyli wydania nakazu opuszczenia przez niego kraju, w przypadku zaistnienia konkretnych przesłanek.

Perspektywa deportacji jest niezwykle stresująca dla cudzoziemca, zwłaszcza takiego, który przyjechał do kraju w poszukiwaniu pracy i zaczął układać sobie życie. Tacy ludzie często zawierają na terenie Polski związki małżeńskie lub przyjeżdżają tu razem z całą swoją rodziną. Warto się zatem zastanowić, jak sytuacja rodzinna cudzoziemca w postaci związku małżeńskiego wpływa na decyzję o deportacji.

Decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje właściwy miejscowo komendant oddziału Straży Granicznej lub komendant placówki Straży Granicznej, jeżeli cudzoziemiec:

– przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są, lub były wymagane;

– nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu pobytu na terytorium wszystkich lub niektórych państw obszaru Schengen, do którego był uprawniony bez konieczności posiadania wizy, w każdym okresie 180 dni, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

– nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu pobytu wskazanego w wizie Schengen w każdym okresie 180 dni lub po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu pobytu na podstawie wizy krajowej;

– wykonuje lub w dniu wszczęcia kontroli legalności wykonywania pracy prowadzonej przez uprawniony do tego organ wykonywał pracę bez odpowiedniego zezwolenia na pracę, lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisanego do ewidencji oświadczeń;

– podjął działalność gospodarczą niezgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

– nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych;

– obowiązuje wpis danych cudzoziemca do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany;

– dane cudzoziemca znajdują się w Systemie Informacyjnym Schengen do celów odmowy wjazdu, jeżeli cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie wizy Schengen, z wyłączeniem wizy upoważniającej tylko do wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium;

– wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, lub interes Rzeczypospolitej Polskiej;

– przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa;

– został skazany prawomocnym wyrokiem w Rzeczypospolitej Polskiej na karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu i istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania w sprawie przekazania go za granicę w celu wykonania orzeczonej wobec niego kary;

– przebywa poza strefą przygraniczną, w której zgodnie z zezwoleniem na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego może przebywać, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

– przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po upływie okresu pobytu, do którego był uprawniony na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

– dalszy pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będzie stanowił zagrożenie dla zdrowia publicznego, co zostało potwierdzone badaniem lekarskim, lub dla stosunków międzynarodowych innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej;

– cel i warunki pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są niezgodne z deklarowanymi, chyba że przepisy prawa dopuszczają ich zmianę;

– została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy, lub ochrony uzupełniającej i cudzoziemiec:

           * nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku odmowy nadania mu statusu uchodźcy,

           * przebywa w strzeżonym ośrodku albo w areszcie dla cudzoziemców.

Jednakże, postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie wszczyna się, a wszczęte w tej sprawie postępowanie umarza się, jeżeli cudzoziemiec jest małżonkiem obywatela polskiego albo cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zezwolenie na pobyt stały wydaje się dla cudzoziemca, który przez co najmniej 5 lat nieprzerwanie przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas których spełniał co najmniej jedną z przesłanek prawa pobytu uprawniających go do przebywania w kraju przez okres dłuższy niż 3 miesiące, tj.:

– jest dzieckiem cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, pozostającym pod jego władzą rodzicielską:

           * urodzonym po udzieleniu temu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt
              rezydenta długoterminowego UE;
           * urodzonym w okresie ważności zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego temu cudzoziemcowi;

– jest dzieckiem obywatela polskiego pozostającym pod jego władzą rodzicielską

– jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe;

– pozostaje w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem polskim i pozostawał w tym związku małżeńskim przez co najmniej 3 lata przed dniem, w którym złożył wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały i bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku przebywał nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nie krótszy niż 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelem polskim lub w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt ze względów humanitarnych;

– posiada ważną Kartę Polaka i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.

Z kolei zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE przysługuje cudzoziemcowi, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku, i spełnia łącznie następujące warunki:

– posiada źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu,

– posiada ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

– posiada potwierdzoną znajomość języka polskiego.

Dodatkową przesłanką cofnięcia decyzji o deportacji jest to, że umorzeniu postępowania nie sprzeciwiają się względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wyjątek ten nie będzie mieć jednak zastosowania, jeżeli celem zawarcia związku małżeńskiego lub jego istnienia jest obejście przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego.

Cofnięcie decyzji o deportacji jest możliwe na wniosek cudzoziemca, w którym wykaże on, że w jego przypadku wydanie zakazu jest bezzasadne, z uwagi na spełnienie przesłanek ustawowych w zakresie pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem polskim albo cudzoziemcem posiadającym zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

O tym, czym jest deportacja i w jakich sytuacjach grozi ona cudzoziemcowi, pisaliśmy w poprzednim artykule "Czym jest deportacją i kiedy grozi cudzoziemcowi? Zobowiązanie cudzoziemca do powrotu do kraju, z którego przyjechał, ma formę decyzji wydawanej przez uprawniony organ, od której służy odwołanie.

Kto wydaje decyzję o zobowiązaniu do powrotu?

Decyzję zobowiązującą cudzoziemca do powrotu, w uzasadnionych przypadkach wynikających z art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wydaje:

1. z urzędu właściwy miejscowo komendant oddziału Straży Granicznej lub komendant placówki Straży Granicznej,
2. na wniosek wojewody, Ministra Obrony Narodowej, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu, organu Krajowej Administracji Skarbowej, komendanta wojewódzkiego lub komendanta powiatowego (miejskiego) Policji – komendant oddziału Straży Granicznej lub komendant placówki Straży Granicznej, właściwy ze względu na siedzibę organu występującego z wnioskiem albo miejsce pobytu cudzoziemca.

Jakie są obowiązki organu wobec cudzoziemca niewładającego językiem?

Zarówno na etapie postępowania, jak i po wydaniu samej decyzji o deportacji, właściwy organ jest obowiązany zapewnić cudzoziemcowi, który nie włada językiem polskim w wystarczającym stopniu, możliwość skorzystania z pomocy tłumacza.

Wydawszy decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, organ dokonuje w języku zrozumiałym dla cudzoziemca tłumaczenia (ustnego bądź pisemnego) podstawy prawnej, rozstrzygnięcia i pouczenia, czy i w jakim trybie przysługuje od decyzji odwołanie.

W jakim terminie można złożyć odwołanie od decyzji?

Jeśli wydana decyzja o zobowiązaniu do powrotu budzi wątpliwości cudzoziemca (np. nie zgadza się on z przyczyną, którą organ wskazał jako podstawę prawną zobowiązania go do powrotu), ma on prawo do odwołania się od niej w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Do kogo wnosi się odwołanie od decyzji?

Odwołanie od decyzji o zobowiązaniu do powrotu wnosi się za pośrednictwem organu, który ją wydał, do organu wyższego stopnia, którym w tego rodzaju sprawach jest Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Odwołanie nie wymaga szczególnego uzasadnienia – wystarczy, że z jego treści wynika, iż strona jest niezadowolona z wydanej decyzji.

Jakie skutki powoduje niewniesienie odwołania od decyzji?

Rezygnacja z odwołania się od decyzji o zobowiązaniu do powrotu przez cudzoziemca (w tym poprzez złożenie do organu oświadczenia o rezygnacji w trakcie biegu terminu na wniesienie odwołania) powoduje, że decyzja staje się ostateczna i prawomocna, a co za tym idzie, po upływie 14 dni od doręczenia decyzji nie można już się od niej odwołać i podlega ona wykonaniu.

Co zrobić, jeśli uchybiony został termin na wniesienie odwołania?

Nierzadko zdarza się, że cudzoziemiec nie zdąży odwołać się w terminie od decyzji o deportacji. Jeśli wynikło to z przyczyn niezależnych od niego, ma on prawo złożyć wniosek o przywrócenie terminu, do którego musi jednocześnie dołączyć swoje odwołanie od decyzji zobowiązującej do powrotu.

Na odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przysługuje zażalenie.

Co zrobić, jeśli Szef Urzędu podtrzyma decyzję o deportacji?

Jeśli Szef Urzędu nie uwzględni odwołania wniesionego przez cudzoziemca, przysługuje mu jeszcze możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Jaki jest skutek wniesienia odwołania?

Do czasu upływu terminu na wniesienie odwołania (chyba że cudzoziemiec w trakcie jego biegu złożył oświadczenie o rezygnacji z odwoływania się) od decyzji zobowiązującej do powrotu, takiej decyzji się nie wykonuje. Taki sam skutek wywiera wniesienie przez cudzoziemca odwołania –  na czas rozpoznawania sprawy przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców cudzoziemiec nie musi opuszczać kraju.

Szef Urzędu, jeśli uzna odwołanie za uzasadnione, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni tę zaskarżoną. Od takiej decyzji również, co oczywiste, przysługuje prawo do wniesienia odwołania. Szef Urzędu może także uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli wydając zaskarżoną decyzję, komendant Straży Granicznej naruszył przepisy postępowania.

Cudzoziemiec może, jeśli uzna to za uzasadnione, cofnąć wniesione przez siebie odwołanie i opuścić terytorium Polski.

W ostatnich latach można zaobserwować znaczny wzrost atrakcyjności polskiego rynku pracy wśród cudzoziemców, zwłaszcza zza wschodniej granicy. W poszukiwaniu perspektyw na godniejszy zarobek, tłumnie przybywający do Polski obcokrajowcy muszą mierzyć się z gęstwiną przepisów administracyjnych dotyczących legalizacji ich pobytu i pracy. Niedopełnienie obowiązków wynikających z ustaw może doprowadzić nie tylko do zobowiązania cudzoziemca do wyjazdu z Polski, ale również przymusowego wykonania takiej decyzji.

W jakich przypadkach cudzoziemiec jest zobowiązany do powrotu?

Sytuacje, w których cudzoziemcowi wydawana jest decyzja o zobowiązaniu do powrotu, reguluje art. 302 ustawy o cudzoziemcach zawierający obszerną listę przypadków, kiedy cudzoziemiec musi opuścić terytorium Polski.

Należą do nich następujące sytuacje:

1. cudzoziemiec przebywa lub przebywał w Polsce bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli były wymagane,
2. cudzoziemiec nie opuścił terytorium Polski po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu jego pobytu na terytorium wszystkich lub niektórych państw obszaru Schengen, do którego był uprawniony bez konieczności posiadania wizy, w każdym okresie 180 dni,
3. cudzoziemiec nie opuścił terytorium Polski po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu jego pobytu wskazanego w wizie Schengen w każdym okresie 180 dni lub po wykorzystaniu dopuszczalnego okresu pobytu na podstawie wizy krajowej,
4. cudzoziemiec wykonuje lub w dniu wszczęcia kontroli legalności wykonywania pracy prowadzonej przez uprawniony do tego organ wykonywał pracę bez odpowiedniego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi wpisanego do ewidencji oświadczeń, lub
5. cudzoziemiec podjął działalność gospodarczą niezgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie na terytorium Polski,
6. cudzoziemiec nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych,
7. obowiązuje wpis danych cudzoziemca do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Polski jest niepożądany,
8. dane cudzoziemca znajdują się w Systemie Informacyjnym Schengen do celów odmowy wjazdu, jeżeli cudzoziemiec przebywa na terytorium Polski w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie wizy Schengen, z wyłączeniem wizy upoważniającej tylko do wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium,
9. wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interes Rzeczypospolitej Polskiej,
10. cudzoziemiec przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa lub
11. cudzoziemiec został skazany prawomocnym wyrokiem w Rzeczypospolitej Polskiej na karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu i istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania w sprawie przekazania go za granicę w celu wykonania orzeczonej wobec niego kary,
12. cudzoziemiec przebywa poza strefą przygraniczną, w której zgodnie z zezwoleniem na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego może przebywać, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej,
13. cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po upływie okresu pobytu, do którego był uprawniony na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej,
14. dalszy pobyt cudzoziemca na terytorium Polski będzie stanowił zagrożenie dla zdrowia publicznego, co zostało potwierdzone badaniem lekarskim, lub dla stosunków międzynarodowych innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej,
15. cel i warunki pobytu cudzoziemca na terytorium Polski są niezgodne z deklarowanymi, chyba że przepisy prawa dopuszczają ich zmianę, lub
16. została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i cudzoziemiec nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o których mowa w art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b (30 dni od dnia, w którym ww. decyzje stały się ostateczne) lub przebywa w strzeżonym ośrodku albo w areszcie dla cudzoziemców.

Organy wydające decyzję o deportacji nie mają w tym zakresie dowolności – brzmienie art. 302 ustawy o cudzoziemcach powoduje, że nie ma żadnych odstępstw od wydania decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu w przypadku zaistnienia jednej z wymienionych sytuacji. Potwierdza to również orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślające, że organy mają pewną dowolność jedynie w ustalaniu terminów na opuszczenie kraju. Bez znaczenia pozostaje również świadomość cudzoziemca co do przesłanek uzasadniających decyzję o deportacji (wyrok WSA z 2 października 2017 r., IV SA/Wa 1378/17), jednakże wydanie tego rodzaju decyzji musi być każdorazowo  poprzedzone zbadaniem indywidualnej sytuacji cudzoziemca.

Przymusowe zobowiązanie cudzoziemca do powrotu – kiedy?

Choć zasadniczo cudzoziemiec otrzymuje decyzję o zobowiązaniu do powrotu i ma możliwość opuścić kraj w sposób dobrowolny, zdarzają się sytuacje, kiedy decyzja o zobowiązaniu do powrotu podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Zdarza się tak, kiedy:

1. cudzoziemiec nie opuścił terytorium Polski w terminie wyznaczonym w decyzji,
2. w decyzji nie wyznaczono terminu opuszczenia kraju,
3. po wydaniu decyzji zaszło prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca,
4. dalszy pobyt cudzoziemca na terenie Polski może stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa kraju lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Przymusowe wykonanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu polega na doprowadzeniu cudzoziemca przez Straż Graniczną do granicy (albo portu lotniczego czy morskiego) państwa, do którego wrócić ma cudzoziemiec.

Jaki jest termin na opuszczenie Polski?

W decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu zwykle określa się termin dobrowolnego opuszczenia Polski; wynosi on zazwyczaj od 15 do 30 dni i jest liczony od dnia doręczenia decyzji.

Istnieją jednak sytuacje, w których terminu dobrowolnego opuszczenia Polski nie wskazuje się, np. jeśli istnieje obawa ucieczki cudzoziemca albo wymagają tego względy obronności. W tym drugim przypadku decyzja o zobowiązaniu do powrotu podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Termin na dobrowolne opuszczenie Polski może być przedłużony, nie dłużej niż na jeden rok, w kilku przypadkach:

1. jeżeli cudzoziemiec jest obowiązany do osobistego stawiennictwa przed polskim organem władzy publicznej lub
2. jego obecności wymaga interes Polski, lub
3. sytuacja osobista cudzoziemca jest wyjątkowa – wynika w szczególności z długości jego pobytu, z łączących go więzi o charakterze rodzinnym i społecznym lub z potrzeby kontynuowania nauki przez jego małoletnie dziecko.

Właściwy organ może w powyższych sytuacjach przedłużyć termin na opuszczenie kraju samodzielnie lub na wniosek cudzoziemca już po wydaniu decyzji.

Zobowiązanie do powrotu a koronawirus

Wyjątkowa rzeczywistość na świecie spowodowała, że w związku z obecną sytuacją epidemiologiczną, przedłużeniu uległy nie tylko legalne pobyty cudzoziemców czy ich karty pobytu, ale przesunięto również terminy na opuszczenie przez nich kraju w przypadku wydania decyzji zobowiązującej ich do powrotu, jeśli terminy te przypadłyby w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

Tak, jak w przypadku pozostałych rozwiązań zawartych w tarczy antykryzysowej, terminy na opuszczenie kraju upłyną 30-go dnia następującego po dniu odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii.

Należy jednak pamiętać, że w “normalnych” warunkach, nawet jeśli cudzoziemiec został wprowadzony w błąd co do legalności swojego zatrudnienia przez pracodawcę (np. wbrew zapewnieniom pracodawcy nie zostało dla niego wydane zezwolenie na pracę) albo jeśli osobą wyłącznie winną uchybieniu przepisom związanym z legalnością zatrudnienia cudzoziemca jest jego pracodawca, konsekwencje w postaci deportacji może ponieść cudzoziemiec.

Dostrzegalny na rynku pracy dynamiczny rozwój i korzystne warunki zatrudnienia przyciągają do Polski tysiące obcokrajowców chcących zarobić. Obowiązujące obecnie w Polsce przepisy zawierają szereg wymogów i warunków umożliwiających pracodawcom zatrudnianie cudzoziemców, a osobom spoza Polski podjęcie tego zatrudnienia. Uchybienie obowiązkom nałożonym na pracodawców w drodze ustawowej, a w konsekwencji nielegalne zatrudnianie obcokrajowców, rodzi dla nich katalog niekorzystnych konsekwencji i dotkliwych grzywien.

Kiedy powierzanie pracy cudzoziemcowi jest nielegalne?

Pojęcie nielegalnego powierzania pracy cudzoziemcowi zostało zdefiniowane w art. 2 ust. 1 pkt. 22 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Zgodnie z tym przepisem, z nielegalnym zatrudnianiem cudzoziemca mamy do czynienia, gdy:

1. cudzoziemiec nie jest uprawniony do wykonywania pracy w rozumieniu art. 87 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj:

• nie posiada statusu uchodźcy nadanego w Polsce,
• nie udzielono mu ochrony uzupełniającej w Polsce,
• nie posiada zezwolenia na pobyt stały w Polsce,
• nie posiada zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej na terytorium Polski,
• nie posiada zgody na pobyt ze względów humanitarnych,
• nie posiada zgody na pobyt tolerowany w Polsce,
• nie korzysta z ochrony czasowej w Polsce,
• nie jest obywatelem państwa członkowskiego UE,
• nie jest obywatelem Europejskiego Obszaru Gospodarczego,
• nie jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o EOG, mogącym korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi,
• nie jest członkiem rodziny cudzoziemca, zstępnym (np. dzieckiem, wnukiem) małżonka tego cudzoziemca w wieku do 21 lat albo wstępnym (np. dziadkiem) cudzoziemca lub jego małżonka, pozostającym na utrzymaniu tego cudzoziemca lub jego małżonka,
• nie posiada zezwolenia na pobyt czasowy,

2. cudzoziemiec nie posiada zezwolenia na pracę i nie przebywa w Polsce:

• na podstawie wizy, poza wizą wydaną w celu turystycznym, korzystania z ochrony czasowej, przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe,
• po złożeniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt stały (wojewoda umieszcza wówczas stempel w dokumencie podróży cudzoziemca potwierdzający złożenie takiego wniosku),
• na podstawie umieszczonego w dokumencie podróży odcisku stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był on uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
• na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy (z wyjątkiem zezwolenia wydanego w okolicznościach wynikających z art. 181 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach),
• na podstawie wizy wydanej przez inne państwo strefy Schengen,
• na podstawie dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo strefy Schengen,
• w ramach ruchu bezwizowego.

3. cudzoziemiec nie posiada odpowiedniego zezwolenia na pracę i jednocześnie nie jest z niego zwolniony na podstawie szczególnych przepisów, lub którego podstawa pobytu nie uprawnia do wykonywania pracy,
4. cudzoziemiec wykonuje pracę na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w odpowiednim zezwoleniu na pracę czy zezwoleniu na pobyt czasowy,
5. cudzoziemiec wykonuje pracę bez umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej w wymaganej formie.

Co grozi pracodawcy za nielegalne zatrudnianie cudzoziemca?

Zgodnie z art. 120 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, pracodawca powierzający cudzoziemcowi pracę  nielegalnie, podlega karze grzywny od 1 000 do 30 000 złotych.

Pracodawca nie podlega karze za nielegalne zatrudnianie cudzoziemca nieposiadającego ważnej wizy lub innego dokumentu pobytowego, jeśli:

1. zażądał od cudzoziemca przedstawienia ważnego dokumentu uprawniającego go do pobytu na terytorium Polski,
2. przechowywał kopię przedstawionego przez cudzoziemca dokumentu przez cały okres wykonywania przez niego pracy,
3. zgłosił cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych (o ile był do tego zobowiązany).

Przedstawione w pkt. 1 i 2 warunki nie znajdą zastosowania, jeśli pracodawca wiedział, że przedstawiony mu dokument został sfałszowany.

Surowsze kary grożą pracodawcy, który przy pomocy np. podstępu lub wykorzystania błędu cudzoziemca doprowadza go do nielegalnego podjęcia pracy – wysokość grzywny wynosi wówczas od 3 000 do 30 000 złotych.

Takiej samej karze podlega pracodawca, który żąda od cudzoziemca korzyści majątkowej w zamian za podjęcie działań zmierzających do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy, a także pracodawca, który podstępem lub przy wykorzystaniu błędu, skłania inną osobę do nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca.

Konsekwencją nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca przez pracodawcę, może być odmówienie mu wydania kolejnych zezwoleń i oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy dla nowych cudzoziemców, jeśli:

1. został on prawomocnie ukarany za powyższe wykroczenia,
2. w ciągu 2 lat od uznania go za winnego nielegalnego zatrudniania cudzoziemców został on ponownie ukarany za podobne wykroczenie.

Dodatkową konsekwencją za nielegalne zatrudnianie cudzoziemca jest nałożenie na pracodawcę obowiązku pokrycia kosztów związanych z wydaniem i wykonaniem decyzji zobowiązującej cudzoziemca do wyjazdu z Polski w przypadku, gdy decyzja ta podlega przymusowemu wykonaniu.

Również w prawie zamówień publicznych zawarto negatywne konsekwencje dla pracodawców zatrudniających cudzoziemców nielegalnie – z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wyklucza się podmioty uporczywie zatrudniające w ten sposób wielu cudzoziemców, w tym w warunkach szczególnego wykorzystania, prawomocnie za takie czyny ukarane.

Jak wygląda odpowiedzialność karna za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca?

Ustawa o skutkach powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej  wbrew przepisom przewiduje odpowiedzialność karną pracodawcy za:

1. powierzanie w tym samym czasie wykonywania pracy wielu cudzoziemcom (w tym małoletnim) przebywającym w Polsce bez ważnego dokumentu pobytowego,
2. uporczywe nielegalne powierzanie pracy cudzoziemcom w związku z prowadzoną działalnością, za co grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności,
3. powierzanie nielegalnego wykonania pracy cudzoziemcom w warunkach szczególnego wykorzystania (uchybiających między innymi godności człowieka) oraz będących pokrzywdzonymi przestępstwem handlu ludźmi, za co grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat,
4. powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium Polski bez uprawniającego do tego ważnego dokumentu w przypadku, gdy praca ta nie ma związku z prowadzoną przez powierzającego jej wykonywanie działalnością gospodarczą, za co grozi  kara grzywny do 10.000 złotych.

Jakie kary za nielegalną pracę ponosi cudzoziemiec?

Cudzoziemiec wykonujący pracę nielegalnie, zgodnie z ustawą o cudzoziemcach, podlega karze grzywny.

Negatywną dla cudzoziemca konsekwencją nielegalnego wykonywania pracy może być zobowiązanie do wyjazdu z Polski i otrzymanie zakazu ponownego wjazdu do kraju i innych państw obszaru Schengen na okres od roku do 3 lat.

Jakie są uprawnienia organów kontrolujących legalność zatrudnienia cudzoziemca?

Do organów kontrolujących legalność zatrudnienia cudzoziemców należą Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) i Straż Graniczna (SG).

Kontrolując pracodawcę, PIP może skierować do sądu wniosek o ukaranie, jeśli stwierdzi popełnienie wykroczenia polegającego na nielegalnym zatrudnianiu cudzoziemców, i powiadomić w szczególności SG i Wojewodę o stwierdzonych naruszeniach.

Zawiadomiony o nielegalnym zatrudnieniu cudzoziemca Wojewoda może orzec o uchyleniu wydanego zezwolenia na pracę lub odmowie wydania kolejnych zezwoleń dla danego pracodawcy.

Do podstawowych uprawnień inspektorów inspekcji pracy i funkcjonariuszy Straży Granicznej należy w szczególności dokonywanie kontroli w zakładach pracy poprzez legitymowanie osób świadczących tam pracę czy żądanie od pracodawcy przedłożenia dokumentów związanych z zatrudnieniem cudzoziemców.

Od kilku lat obserwuje się stale rosnące zainteresowanie zatrudnianiem cudzoziemców przez polskich przedsiębiorców. Z uwagi na atrakcyjność warunków finansowych, obcokrajowcy ze wschodniej granicy chętnie wybierają Polskę na miejsce pracy. W związku z migracją cudzoziemców do Polski,  wzrasta również ilość nadużyć ze strony pracodawców, często decydujących się na nielegalne zatrudnienie obcokrajowca. Ilość dokumentów niezbędnych do zgromadzenia celem zatrudnienia oraz czas rozpoznawania wniosków przez urzędy skutecznie zniechęca pracodawców do wstrzymywania pracy i w rezultacie prowadzi do naruszenia prawa.

Przed zatrudnieniem obywatela spoza UE, pracodawca musi upewnić się, że cudzoziemiec posiada dokument uprawniający go do pobytu w Polsce. Zatrudniając nielegalnie cudzoziemca, który nie ma prawa pobytu w Polsce, należy liczyć się z możliwością nałożenia kar finansowych oraz koniecznością wypłaty należnych pracownikom zaległych wynagrodzeń, z uwagi na domniemanie istnienia stosunku pracy przez okres 3 miesięcy.

W konsekwencji, pracodawca będzie zobowiązany do uregulowania składek na ubezpieczenie społeczne oraz podatków, a także zapewnienie cudzoziemcom powrotu do kraju ich pochodzenia. Co więcej, pracodawcy, u których w drodze kontroli zostaną wykryte naruszenia, są pozbawiani prawa do korzystania z dotacji publicznych, w tym funduszy unijnych.

Cudzoziemiec wykonuje pracę nielegalnie, gdy:

1. nie posiada ważnej wizy lub innego dokumentu uprawniającego go do pobytu w Polsce,
2. jego podstawa pobytu w Polsce nie uprawnia do wykonywania pracy,
3. wykonuje on pracę bez zezwolenia, w przypadkach, gdy jest ono wymagane,
4. pracuje on na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę,
5. pracuje bez zawartej umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej np. zlecenia, o dzieło.

Brak posiadanej wizy bądź brak uprawnienia do wykonywania pracy

Cudzoziemiec, który ma zamiar podjąć zatrudnienie w Polsce, musi posiadać wizę będącą podstawą pobytu na terenie RP. Wiąże się to również z potrzebą posiadania uprawnienia do wykonywania pracy, bowiem nie każda wiza pozwala na zatrudnienie cudzoziemca. Cele wydawania wiz w Polsce oznaczone są liczbami od 01 do 23; możliwość podjęcia pracy daje wiza oznaczona numerami „05” i „06”.

Wiza „05” wydawana jest w celu wykonywania pracy w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy. Dokument ten otrzymuje się w konsekwencji wydania oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy.

Oznaczenie „06”  dotyczy przede wszystkim tych cudzoziemców, którzy chcą pracować w Polsce na podstawie zezwolenia na pracę.

Polskie prawo przewiduje również możliwość zatrudniania cudzoziemców na podstawie wizy typu „C” (przeznaczonej na pracę na terenie Schengen) oraz typu „D” (pracę na terenie kraju). W wielu przypadkach, do wykonywania pracy konieczne jest uzyskanie dodatkowych dokumentów np. zezwolenia na pracę.

Cudzoziemcy, którzy posiadają już ważną wizę dotyczącą m.in. prowadzenia działalności gospodarczej, połączenia z rodziną lub podjęcia studiów w Polsce, nie muszą dodatkowo ubiegać się o nową wizę uprawniającą do wykonywania pracy.

Wykonywanie pracy na podstawie zezwolenia

W określonych przypadkach cudzoziemiec musi posiadać zezwolenie na wykonywanie pracy, np. w warunkach delegacji. Uzyskuje się je w Urzędach Wojewódzkich, na wniosek pracodawcy. W zależności od urzędu czas oczekiwania wynosi od 2 tygodni do kilku miesięcy, co często powoduje podjęcie przez pracodawcę ryzyka nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca. We wniosku umieszcza się nazwę pracodawcy, miejsce wykonywania pracy, stanowisko oraz wynagrodzenie proponowane pracownikowi.

Wykonywanie pracy na innych warunkach

Pomimo uzyskania przez pracodawcę zezwolenia na pracę przez obcokrajowca, podczas kontroli może okazać się, że pracownik wykonuje pracę na innych warunkach, np. otrzymywać mniejsze wynagrodzenie albo wykonywać inny rodzaj pracy, który nie został ujawniony we wniosku.

Wykonywanie pracy bez umowy

Kontrola legalności zatrudnienia dokonywana przez odpowiednie organy nierzadko wykazuje kilka naruszeń łącznie. Często konsekwencją wykonywania pracy przez cudzoziemca, który nie posiada wizy bądź uprawnień do podjęcia zatrudnienia, jest brak zawarcia umowy z pracodawcą. Zmuszeni przez sytuację życiową obcokrajowcy decydują się na otrzymywanie wynagrodzenia bez zawarcia umowy, przez co nie są odprowadzane przez pracodawcę składki na ubezpieczenie zdrowotne czy płacone podatki. Koszt takiego nielegalnego zatrudnienia jest o wiele niższy niż na warunkach przewidzianych prawem.

Kontrola legalności zatrudnienia 

Z uwagi na duży napływ pracowników z zagranicy, istnieje konieczność prowadzenia kontroli zatrudnienia, do przeprowadzenia której uprawnione są dwa organy: Straż Graniczna oraz Państwowa Inspekcja Pracy.

Procedurę kontroli dokonywanej przez Straż Graniczną reguluje ustawa o Straży Granicznej w przepisach art. 10d.   Wedle ustawy, organ może kontrolować pracodawcę, przedsiębiorcę niezatrudniającego pracownika i inne instytucje, a także, w przypadku uzasadnionego podejrzenia naruszenia przepisów, osoby fizyczne.

Państwowa Inspekcja Pracy jest uprawniona do kontroli legalności zatrudnienia wynikającego z zawarcia z pracownikami umów o pracę.

Kontrola przeprowadzana przez Straż Graniczną

Straż Graniczna może przeprowadzić kontrolę podmiotów wskazanych wyżej w celu ustalenia stanu faktycznego w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców, prowadzenia przez nich działalności gospodarczej oraz powierzania im wykonywania pracy. Kontrolowany może być również charakter wykonywanej przez cudzoziemca pracy oraz warunki jej wykonywania, w szczególności czy są one zgodne z opisem umieszczonym w zezwoleniu bądź oświadczeniu.

Do kontroli uprawnieni są funkcjonariusze pełniący służbę w jednostkach organizacyjnych Straży Granicznej, na podstawie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli wystawionego przez właściwego komendanta. Upoważnienie zawiera wskazanie podstawy prawnej, oznaczenie organu kontroli, datę i miejsce wystawienia, imię i nazwisko oraz numer legitymacji służbowej funkcjonariusza Straży Granicznej uprawnionego do wykonywania kontroli, nazwę i adres kontrolowanego, określenie zakresu przedmiotowego kontroli, wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywanego terminu zakończenia kontroli, podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji oraz pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

Funkcjonariusze są uprawnieni do przeprowadzania bez uprzedzenia, o każdej porze dnia i nocy, kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kontroli w zakresie legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej.

Przed rozpoczęciem kontroli, mają oni obowiązek okazać podmiotom kontrolowanym upoważnienie w celu weryfikacji, bowiem zdarzają się przypadki oszustów, którzy wykorzystują niewiedzę przedsiębiorców i prowadzą do wyłudzeń pieniędzy.

W przypadku konieczności nagłego przeprowadzenia kontroli, w konsekwencji zaistnienia podejrzenia, że przepisy nie są przestrzegane, można jej dokonać jedynie na podstawie okazania legitymacji służbowej. W ciągu 7 dni, organ kontrolny wysyła określone ustawą upoważnienie do kontroli.

Kontrola przeprowadzana jest w siedzibie kontrolowanego, a także w pozostałych miejscach wykonywania pracy bądź prowadzenia działalności gospodarczej. Kontrola obejmuje również miejsce przechowywania wszelkich dokumentów związanych z zatrudnieniem, powierzeniem pracy lub prowadzeniem działalności gospodarczej.

W trakcie kontroli, funkcjonariusze mogą korzystać z pomieszczeń do pracy kontrolowanego, a także. jeśli wymagają tego okoliczności, przeprowadzić ją w jednostce organizacyjnej Straży Granicznej.

Pomiot objęty kontrolą, osoba upoważniona do reprezentowania kontrolowanego lub prowadzenia jego spraw, pracownik kontrolowanego oraz osoba współdziałająca z kontrolowanym, są obowiązani umożliwić wykonywanie kontroli oraz uczestniczyć w przeprowadzaniu oględzin miejsc wykonywania pracy. Na każde żądanie funkcjonariuszy Straży Granicznej, kontrolowany ma obowiązek udzielać wszelkich wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, dostarczać dokumenty, umożliwić sporządzanie ich kopii oraz zapewnić funkcjonariuszom warunki do pracy, jak również udostępnić samodzielne pomieszczenie i miejsce do przechowywania dokumentów.

Po zakończeniu kontroli funkcjonariusz sporządza protokół kontroli; w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w toku kontroli bądź  ich braku, notatkę służbową.

Należy pamiętać, że badana jest nie tylko legalność zatrudnienia. Kontrola legalności pobytu cudzoziemców w Polsce może być przeprowadzana przez Straż Graniczną, Policję, ale również przez urzędy celno-skarbowe. 

Jakie dokumenty należy przedstawić do kontroli

W przypadku przeprowadzenia kontroli należy przedłożyć odpowiednie dokumenty, które pozwolą na identyfikację podmiotu kontrolowanego oraz osób zatrudnionych m.in.: paszport cudzoziemca, zezwolenie na pracę bądź oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną, a także inne, każdorazowo określane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Kary za nielegalne zatrudnianie cudzoziemca

Na pracodawcę, który nielegalnie zatrudnia cudzoziemca, może być nałożona kara grzywny w wysokości od 1 000 do 30 000 złotych. W przypadku, gdy pracodawca wprowadza cudzoziemca w błąd, wyzyskuje, wykorzystuje zależność służbową lub niezdolność do należytego pojmowania i tym działaniem doprowadza go do nielegalnego wykonywania pracy, grzywna wynosi od 3 000 do 30 000 złotych.

Konsekwencjami ujawnionych naruszeń w legalności zatrudnienia może zostać obciążony także cudzoziemiec, na którego może być nałożona kara grzywny, a nawet wydana wobec niego decyzja o zobowiązaniu do powrotu do kraju pochodzenia.

1. urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego, o którym mowa w art. 11a ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2019 r. poz. 1480), na poziomie biegłości językowej co najmniej B1;
2. świadectwo ukończenia w Rzeczypospolitej Polskiej szkoły w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, 1078, 1287, 1680, 1681 i 1818) lub uczelni w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z wykładowym językiem polskim;
3. świadectwo ukończenia szkoły lub uczelni z wykładowym językiem polskim za granicą, odpowiadającej szkole lub uczelni w rozumieniu, odpowiednio, art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe lub ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

1. podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami przedszkolnymi, integracyjnymi, specjalnymi, przysposabiającymi do pracy, dwujęzycznymi, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe i mistrzostwa sportowego,
2. ponadpodstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, specjalnymi, dwujęzycznymi, przygotowania wojskowego, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze, leśne, morskie, żeglugi śródlądowej oraz rybołówstwa,
3. artystyczne;